• De Egmond Gitaar

Een documentaire van Siert van den Berg, schilder en filmmaker in 's-Hertogenbosch. Gemaakt in samenwerking met Chris van Dijk.

Deel 8: "C.F. Martin IV "

Inventing The American Guitar: the missing link.

In deel 2 van deze serie liet ik zien hoe de grondlegger van de grote Amerikaanse gitarenfabriek C.F. Martin I in 1833 vertrekt uit Duitsland om zich te vestigen in New York. Hoe verging het Christian Friedrich Martin in Amerika? Het filmpje hieronder van BBC News uit 2013 laat behalve dat verhaal ook zien hoe Christian Friedrich Martin ertoe kwam om gitaren te gaan bouwen met toevoeging van belangrijke elementen van de Spaanse gitaar. Gitaren die hij leerde kennen door concerten van Spaanse gitaarvirtuosen in New York (the missing link). Het verhaal wordt verteld door Peter Szego, een van de schrijvers van het boek "Inventing The American Guitar", uitgegeven in 2013 door Hal Leonard Books naar aanleiding van de gelijknamige tentoonstelling in het Metropolitan Museum of Art in New York.



Het verhaal van de C.F. Martin Vega gitaren, gemaakt door Egmond in Best.

De geschiedenis van de Amerikaanse gitaar begint weliswaar met de erfenis van de de Europesche gitaarbouw uit het begin van de 19e eeuw. Maar terwijl de populariteit van het instrument in Amerika steeds verder toeneemt, verdwijnt de gitaar in Europa vrijwel in zijn geheel. Pas rond 1930 komt onder invloed van de radio en de geluidsfilm er weer belangstelling voor de gitaar in Europa. Vooral de jazz is een catalisator voor veel muzikanten hier om gitaar te gaan spelen. (Denk hier bijvoorbeeld aan Django Reinhard). In de jaren dertig haakt met name het Duitse Hofner sterk in op deze ontwikkeling. Zij maken vanaf 1931 gitaren en al snel daarna jazzgitaren, die overigens in de dertiger jaren vooral hun weg zouden vinden naar de Verenigde Staten. Zoals deze serie laat zien duurt het tot in de jaren vijftig voordat de gitaar ook in Europa echt een overal geaccepteerd en populair instrument wordt. Net als elektrische gitaren kwamen ook de kwalitatief veel betere acoustische gitaren in die tijd uit Amerika. Maar net als hun elektrische soortgenoten waren ze voor Europesche muzikanten nauwelijks te betalen. In deze lacune konden de veel goedkopere Europesche fabrikanten de markt nog lang voorzien. Ook de acoustische Egmond gitaren vonden hun weg naar veel jonge mensen die er hun muzikale carriere mee begonnen. Pas in de jaren zestig wordt de vraag naar goede acoustische gitaren zo groot dat zelfs de grote gevestigde Amerikaanse fabrikanten (Martin, Gibson e.a.) gedwongen zijn om hun productiecapacteit drastisch te verhogen. Tegelijkertijd proberen ze ook de kosten omlaag te brengen om hun aandeel in het totale aanbod te vergroten. De toenmalige directeur van C.F. Martin was Frank Herbert Martin. Hij wilde meer en meer omzet maken en probeerde het bedrijf beursgenoteerd te krijgen. Om dit te bereiken werd o.a. samenwerking gezocht met een aantal Europesche bedrijven. Het gerenomeerde Zweedse Levin werd in 1973 opgekocht om er in Gothenburg Martin D-18 gitaren te gaan bouwen. Op de British Music Fair van 1972, maakte ook het toen noodlijdende bedrijf Egmond (inmiddels onder bestuur van Tolchin Musical Instruments) met C.F. Martin & Co een afspraak dat Egmond gitaren zou gaan maken van het merk Vega, volgens de tekeningen van C.F. Martin.

Gedurende het grootste deel van de jaren 60 was de Amerikaanse markt geweldig voor Egmond geweest, dat elke week een container met gitaren naar New York verscheepte. De concurrentie van goedkope Koreaanse instrumenten zorgde er echter voor dat de Amerikaanse Egmond-importeur overstapte naar een Koreaanse fabrikant. Alle verkopen aan Amerika eindigden en het bedrijf Egmond bevond zich in een lastige situatie. Dus een samenwerking met C.F. Martin kon een grote hulp zijn voor Egmond.

Vega.

De naam Vega komt van een Amerikaanse banjofabrikant, die in 1970 werd overgenomen door C.F. Martin & Co. Vega bestond al in 1881, begon in 1930 met het maken van akoestische jazzgitaren en vanaf 1936 maakten ze ook elektrische gitaren en versterkers.

In 1972 begon Egmond met de productie van zes modellen van dreadnought-achtige gitaren, net als bij Levin, gebaseerd op het D-formaat van C.F. Martin.

Tot die tijd werden in Best gitaren aan een lopende band gemaakt, maar nu moesten ze volgens de handwerkprincipes van C.F. Martin worden gebouwd. Egmond kreeg strikte richtlijnen van C.F. Martin om om het gewenste resultaat te krijgen. Egmond had al wel ervaring met het maken van hoogwaardige gitaren, maar de meeste klankkasten werden in die tijd gemaakt door Hopf, waarmee Egmond een vorm van samenwerking had.

Hopf gitaar 1966


C.F. Martin stelde hoge eisen aan de kwaliteit van de grondstoffen en van welke leveranciers die moesten worden afgenomen. Het bovenblad moest van Duitse spar zijn (fichte). De achterkant en zijkanten van mahonie uit Afrika of Zuid-Amerika. De toets en de brug moesten van Oost-Indisch palissander zijn. De brug van Micarta en de tuners van Kolb in Duitsland. De snaren kwamen van C.F. Martin zelf. De Vega-gitaren moesten van hogere kwaliteit zijn dan Egmond ooit eerder had gemaakt, anders zouden ze niet worden geaccepteerd op de Amerikaanse markt.

Alle modellen hadden een bovenblad van massief Duits sparrenhout. De V-244 had gelamineerd rozenhout aan de achterkant en zijkanten. De V-448, V-445, V-446 en V-845 hadden Oost-Indisch palissander aan de achterkant en zijkanten, maar bij de V-646 was dat massief esdoorn.

De Vega-gitaren waren behoorlijk duur in vergelijking met gewone Egmond-gitaren. De prijs liep op van € 360,- tot € 565,-.

C.F. Martin & Co waren tevreden over de Vega-gitaren. Ze zagen er mooi uit en klonken goed. Maar al snel kwamen er ernstige kwaliteitsproblemen aan het licht. De bevestiging van de hals aan de klankkast bestond uit twee houten doken, die niet goed waren verlijmd. Hierdoor kwamen de meeste halzen op den duur los van de klankkast. Dit veroorzaakte enorme problemen, vooral als het in Amerika ging om de garantieclaims die volgden. Het vertrouwen van C.F. Martin in Egmond daalde zienderogen. In 1977 beëindigde C.F. Martin de samenwerkingsovereenkomst met Egmond. Egmond kwam hierdoor in een ernstige economische crisis terecht, een faillisement werd onvermijdelijk en op 3 november 1977 uitgesproken. De productie werd gestaakt, het personeel ontslagen, de opgeslagen voorraden werden nog een tijdlang verkocht.


Alpha Guitars "Made by CFMartin" The Netherlands Best-Holland?

Hier en daar zijn op internet foto's te vinden van gitaren met het onderstaande etiket: Alpha Guitars Made by CFMartin The Netherlands BV Best-Holland. Is hier sprake van "valsheid in geschrifte"? C.F. Martin heeft nooit een aandeel gehad in het bedrijf in Best: er werden alleen op bestelling gitaren gebouwd voor C.F. Martin en alleen onder de naam Vega. Hoe zit dat?

Alpha CFMartin Made in the Netherlands

Alpha Guitars Made by CFMartin The Netherlands BV Best-Holland

Na het faillisement in 1977 bleef Egmond met grote aantallen gitaren zitten, de magazijnen puilden uit. De gitaren die nog in de magazijnen lagen werden voor een groot deel omgestickerd en onder de merknaam Alpha "Made by CFMartin" verkocht. Het scheelt maar een paar puntjes in de naamgeving. CF. Martin The Netherlands BV stond ingeschreven in het Handelsregister van de gemeente Eindhoven tot 4 april 1979.

Waarschijnlijk is het Amerikaanse C.F. Martin hiervan nooit op de hoogte is geweest. C.F. Martin heeft, volgens Dick Boak, de conservator en geschiedsschrijver van dat bedrijf, in ieder geval nooit toestemming gegeven om gitaren onder deze naam op de markt te brengen. (Bron Cees Bakker).


Daarnaast werden (zoals hierboven al beschreven) de door Martin afgekeurde Vega gitaren vaak voorzien van een Alpha sticker op de kop en als zodanig gewoon verkocht. Die sticker kon je er met een beetje moeite ook weer afhalen. En zo kan het gebeuren dat je ook vandaag nog (op b.v. Marktplaats) af en toe zo'n afgekeurde Vega gitaar tegenkomt.



Siert van den Berg (1947) studeerde grafische vormgeving aan de AKI in Enschede, met als specialisaties film en fotografie. Lang was hij werkzaam als poppenspeler, reisde met zijn eigen gezelschap langs scholen en theaters in Nederland en België. Daarnaast had hij een eigen theater in Zutphen. Vanaf 2014 woont en werkt hij in 's-Hertogenbosch en maakt hij films en schilderijen. (Klik op "Mijn schilderijen", rechtsboven in het menu).

Op Youtube en Vimeo kun je al mijn films zien. Op deze site uitsluitend het meest recente werk. "De Egmond Gitaar" is "A work in progress".