• De Egmond Gitaar

Een documentaire van Siert van den Berg, schilder en filmmaker in 's-Hertogenbosch. Gemaakt in samenwerking met Chris van Dijk.

Deel 5: "Pickin' My Way"

De archtop gitaren van Egmond hadden zoals dat hoort een gebogen bovenblad. De Gibson L-5, van 1924, was het grote voorbeeld voor alle latere jazzgitaren. Net als bij een goede viool werden de bovenbladen van dit type in die gebogen vorm, uit massief hout gekerfd . De Egmonds gebruikten er triplex voor en een stoomoven, waarin de bovenbladen onder hoge temperatuur werden geperst. Dat die techniek niet nieuw was bevestigd onderstaand verhaal (overgenomen van Wikipedia).

Reeds honderden jaren voor Christus vervaardigden de Egyptenaren en Chinezen fineer, dat verlijmd werd tot triplex. In de 17e en 18e eeuw werd een dikke vorm van fineer (plakhout genaamd) in de meubelindustrie gebruikt. In 1819 begon de meubelmaker Michael Thonet (1796-1871) een bedrijf in Boppard, waar hij proeven deed om hout te buigen met stoom. Vanaf 1830 produceerde hij stoelen die bestonden uit stroken fineer welke in een vorm werden gelijmd en geperst.

Het fineer werd aanvankelijk verkregen via zagen. In 1830 werd echter de fineersnijmachine uitgevonden, terwijl vanaf 1890 fineerschilmachines ingang vonden.

Patenten op de toepassing van multiplex werden in de Verenigde Staten reeds vanaf 1865 aangevraagd. Een aanvraag uit 1874 vermeldde: Als er drie lagen fineer gebruikt worden, staat de draad van de middelste recht op die van de buitenste lagen. De veerkracht en sterkte van het fineer wordt daardoor aanmerkelijk vergroot.

Omstreeks 1905 werd triplex in de Verenigde Staten verder ontwikkeld en kwam het als zodanig in de handel. In Nederland waren het de Rotterdamse firma Leijden & van Beest en de Amsterdamse firma C.J. Jung & Co. die als eersten met dit product op de markt kwamen.

En als je even verder leest zie je ook hoe de Egmonds aan de kennis kwamen die nodig was om triplex te kunnen buigen:

In 1911 begon ook de Eindhovense firma Picus met de vervaardiging van triplex. Aanvankelijk werd het materiaal voornamelijk gebruikt in de vliegtuigbouw en in de meubelindustrie. Ook in scheepsinterieurs werd dit materiaal veelvuldig toegepast. Vanaf 1917 adverteerde Picus met door hen leverbare triplexplaten.


Een foto van de fabriek in 1923.

N.V. Houtindustrie Picus was een houtverwerkend bedrijf in Eindhoven. Het werd opgericht in 1883 aan de Tongelresestraat te Stratum door de uit de Duitse plaats Langendiebach afkomstige Johann Brüning onder de naam: J. Bruning & zoon. Het bedrijf werd omschreven als een door stoom te drijven sigarenkistenfabriek. Oorspronkelijk produceerde men fineer waaruit sigarenkisten werden gemaakt ten behoeve van de sigarenindustrie. Het was de grootste en langst bestaande sigarenkistenfabriek van Nederland. In 1909 begon men met de fabricage van triplex en multiplex. Dit werd ook gebruikt in Fokker-vliegtuigen, in auto's en in schepen.

In 1912 werd het bedrijf omgezet in een N.V. en ging N.V. Houtindustrie Picus heten, naar de wetenschappelijke naam voor de specht, die ook op het logo verscheen. Er werden nu ook meubels geproduceerd. In 1913 werd daartoe een nieuwe fabriek geopend waar ook elektrische machines in aanwezig waren. In 1916 werkten er 365 mensen. In 1937 begon men massieve deuren te maken, die vervaardigd waren van multiplex en andere materialen.



Siert van den Berg (1947) studeerde grafische vormgeving aan de AKI in Enschede, met als specialisaties film en fotografie. Lang was hij werkzaam als poppenspeler, reisde met zijn eigen gezelschap langs scholen en theaters in Nederland en België. Daarnaast had hij een eigen theater in Zutphen. Vanaf 2014 woont en werkt hij in 's-Hertogenbosch en maakt hij films en schilderijen. ("Mijn schilderijen" : rechtsboven in het menu).

Op Youtube en Vimeo kun je al mijn films zien. Op deze site uitsluitend het meest recente werk. "De Egmond Gitaar" is "A work in progress".