De Egmond Gitaar

Een project van Siert van den Berg, schilder en filmmaker in 's-Hertogenbosch. Gemaakt in samenwerking met Chris van Dijk.

Deel 1: "Ha'k mar 'n gitaar" (de titel is afgeleid van een nummer op de CD "Allennig" van Daniël Lohues).

Een tijdje geleden stuitte ik op het verhaal van een niet meer bestaande Nederlandse gitarenfabriek: Egmond. Een fabriek uit Best, waar in de jaren zestig meer dan 200.000 gitaren per jaar werden gemaakt. Dat zijn een heleboel gitaren! Ik speel zelf gitaar, maar ik had nog nooit van het merk gehoord. Sinds een paar jaar woon ik in 's-Hertogenbosch, een kilometer of 20 van Best en vroeg wat mensen om me heen, vooral ook mensen die gitaar spelen, of ze nog wisten van het bestaan van die fabriek. Dat waren er maar heel weinig en de herinneringen eraan waren bijzonder vaag. De meesten hadden dezelfde reactie als ik: een gitarenfabriek in Best? Voor zover mensen wel eens gehoord hadden van die Egmond gitaren waren de reacties ook niet bijzonder positief. De vraag was dan ook, als het zo'n onbekend merk was, aan wie werden al die gitaren dan verkocht? En waar zijn ze allemaal gebleven?

The Hooligans

Ik ben een Hagenees, geboren in 1947, baby-boomer en getuige van de ontwikkeling van Den Haag tot "de beatstad" van Nederland. Iedereen speelde in een bandje of wilde in een bandje spelen. De muziekwinkel van Servaas in Den Haag was een begrip, veel groepen kochten daar hun spullen en deden dat vaak op afbetaling. We keken onze ogen uit naar al die mooie glimmende instrumenten. Mijn bandje, of het bandje waarin ik mee mocht spelen heette "The Hooligans". Wij moesten het doen met zgn. Spaanse gitaren waarin we een element in het klankgat schroefden. Later kocht ik een echte elektrische, maar het bleef bij een goedkoop tweedehands lor: een EKO ofzo. Aan nieuwe gitaren zijn we nooit toegekomen. We hebben maar één keer voor publiek opgetreden en van dat optreden kan ik me alleen nog herinneren dat mijn gitaar kapot ging.

Al werkende aan deze film las ik ergens dat Peter Koelewijn iets dergelijks was overkomen. Op de eerste opnamedag van zijn allereerste single "Kom van dat dak af", brak zijn Egmond gitaar dwars doormidden.




Het was 1959, Peter en zijn Rockets kwamen uit Eindhoven, waar ook de Egmond fabriek was gevestigd. Het bandje was ontstaan op de MULO in Eindhoven. Roelof Egmond zat oorspronkelijk ook in de band, hij was de zoon van Gerard Egmond, een van de eigenaren van de fabriek. Het is daarom niet al te verwonderlijk dat er op Egmond spullen werd gespeeld. Hoe anders had het kunnen lopen met de Egmond gitaren als de gitaar van Peter Koelewijn niet was gebroken? Het gaat te ver om te zeggen dat deze gebeurtenis de reputatie van de Egmond gitaren heeft bepaalt. Maar het verhaal was wel bekend en het heeft zeker niet bijgedragen aan de verkoop aan Egmond gitaren aan ambitieuze jonge Nederlandse muzikanten. En ook het moment waarop dit gebeurde was bijzonder ongelukkig: 1959 is zo ongeveer het startpunt van de rock &roll. Vanaf dat moment werd er in ons land het ene bandje na het andere opgericht. De gitaren waren niet aan te slepen.

Veel geluk heeft Egmond niet gehad met de artiesten die in eerste instantie op Egmond gitaren waren begonnen. De Tielman Brothers waren zeer te spreken over hun eerste Egmond gitaren die ze na hun overkomst uit Indonesië in 1957 op afbetaling hadden gekocht bij muziekhandel Spronk in Breda : 2 witte Millers en een donkere Wilson. Ze werden al snel populair in het zuiden van Nederland en met het geld van hun optredens konden ze die gitaren inruilen voor een tweetal Egmond Caledonië van het type ES57, gitaren met maar liefst drie elementen. Hiermee speelden ze de sterren van de hemel op de Expo: de wereldtentoonstelling van 1958 in Brussel, waarvoor ook Egmond kofferversterkers werden aangeschaft. Maar bij een brand in het Hawaii Paviljoen, waar ze iedere dag meerdere keren optraden, gingen al hun spullen verloren. In allerijl werden er nieuwe gitaren gekocht. En omdat ze zich die nu konden veroorloven werden dat peperdure Amerikaanse Gibsons.

De Egmond gitarenfabriek had het nooit gered in Nederland als de export naar Engeland in de jaren vijftig niet al zo'n vlucht had genomen. In Engeland waren Amerikaanse producten tot 1964 niet te koop. Dit had te maken met de betalingen van Engeland aan de Verenigde Staten voor hun hulp tijdens de 2e Wereldoorlog. De Amerikaanse muziekcultuur werd met name door de Engelse jeugd meteen na de oorlog omarmd: jazz, dixieland, blues. Al vroeg in de jaren vijftig was er sprake van een echte jeugdcultuur, waarin muziek een belangrijke rol vervulde. De vraag naar instrumenten was enorm. Veel geld was er niet, levensmiddelen bleven nog lang op de bon. De "skiffle", een muziekstijl die was afgeleid van Amerikaanse jazzmuziek uit de jaren twintig, kwam in Engeland in de mode omdat er muziek werd gemaakt op zelfgebouwde instrumenten zoals een theekistbas. Gitaren in de jaren vijftig en zestig moesten vooral betaalbaar zijn. Egmond zag al vroeg dit gat in de markt. De arbeidsintensieve productie van hun gitaren was in Eindhoven voor een deel al overgenomen door moderne, door de Egmond broers zelf ontwikkelde machines. Handwerk werd tot een minimum beperkt en zo werd vooral op kosten bespaard. Dat ging vaak niet samen met kwaliteit, maar de Egmonds veroverden al vroeg een substantieel marktaandeel in Engeland. De gitaren werden geïmporteerd door de firma Rosetti, die ook zijn eigen naam aan deze gitaren gaf.

In Nederland zelf kwam de verkoop van gitaren pas aan het eind van de jaren vijftig op gang.

De fabriek bestond van 1948 tot 1978. De broers Gerard, Dick en Jaap Egmond begonnen in Eindhoven, waar hun vader Uilke al voor de oorlog een muziekwinkel had: Musica. De vierde broer Piet werd de boekhouder. Ze hadden jarenlang de wind mee, gitaren waren in de jaren zestig niet aan te slepen. Op het hoogtepunt werkten er zelfs 200 man in vaste dienst. Maar in 1972 kwamen de Egmonds echter in grote financieële problemen, ze trokken zich terug, de leiding overlatend aan bankmanagers. Het verhaal over de Martin Vega gitaren is te mooi om hier al weg te geven, maar ook dat avontuur was geen lang leven gegund.

In 1978 gingen de deuren van de fabriek in Best dicht. Even was er nog een doorstart in Boxtel, waar bij de SWD (sociale werkplaats) nog een paar jaar redelijk goede gitaren werden gemaakt onder de naam Alpha.

Het verhaal is op deze manier snel verteld. Maar toen ik het voor het eerst hoorde was ik stomverbaasd. Wie kochten en verkochten die 200.000 gitaren dan, waar zijn ze gebleven? Wat was dat voor familie: die Egmonds? Zouden er nog mensen leven die bij die fabriek gewerkt hebben? Naarmate mijn zoektocht vorderde rezen er steeds meer vragen op.

Uiteindelijk bracht het werken aan deze film me bij geschiedenis van de gitaar zelf. Een geschiedenis waarin de Egmond gitaren zeker een rol hebben gespeeld. Ogenschijnlijk een bescheiden rol, maar het is maar net hoe je er naar kijkt. Voor sommige artiesten heeft hun Egmond gitaar misschien zelfs wel een bepalende rol gespeeld.

Al had ik zelf geen Egmond, de geschiedenis van de gitaar heeft zeker ook mijn leven geraakt. De allereerste beelden die ik me kan herinneren, beelden die bij ons de huiskamer binnen kwamen op onze splinternieuwe televisie in die naoorlogse nieuwbouwflat in Den Haag, waren die van Bill Haley met zijn "Rock Around The Clock". Het was 1958, ik was tien jaar oud: het feest kon beginnen!

© Siert van den Berg GRAVEL ROAD MOVIES

N.B. Veel materiaal dat ik heb gedraaid is maar ten dele terug te vinden in de documentaire. Op deze website kan ik sommige aspecten verder uitwerken. Hieronder bijvoorbeeld het complete interview met Harmen Schaap, een verzamelaar van Egmond gitaren.


Siert van den Berg (1947) studeerde grafische vormgeving aan de AKI in Enschede, met als specialisaties film en fotografie. Lang was hij werkzaam als poppenspeler, reisde met zijn eigen gezelschap langs scholen en theaters in Nederland en België. Daarnaast had hij een eigen theater in Zutphen. Vanaf 2014 woont en werkt hij in 's-Hertogenbosch en maakt hij films en schilderijen. ("Mijn schilderijen" : rechtsboven in het menu).

Op Youtube en Vimeo kun je al mijn films zien. Op deze site uitsluitend het meest recente werk. "De Egmond Gitaar" is "A work in progress".